دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .
ارتقای اثر بخشی مطالعات مهندسی ارزش با استفاده از مدیریت ریسک
چکیده
مهندسی ارزش ابزار موثر تصمیم سازی برای مدیران میباشد. مطالعات ارزش فرصتهای مناسبی برای کاهش هزینه طول عمر، بهبود کیفیت، بهبود ساختپذیری، کاهش زمان ساخت، افزایش طول عمر و گاه ترکیب موارد بالا در اختیار قرارمیدهد. تحت فشار قرارگرفتن مدیران در پذیرش و اعمال تغییرات پیشنهادی از یک سو و مسوولیت ایشان در قبال حوزه تحت اختیار به همراه ریسک و ابهام ذاتی گزینههای پیشنهادی از سوی دیگر اغلب این افراد را در وضعیت دشوار قرار می دهد. از اینرو مدیران زیادی بدلیل ابهام در مورد مقدار ریسک گزینههای ارائه شده در مطالعات ارزش از قبول انجام این مطالعات سرباز زده یا در طول مطالعات مقاومت مینمایند. از اثرات این تصورات میتوان به انتخاب گزینههای کمخطرتر و اغلب کم ارزشتر، رد گزینههای خلاقانه، عدم تناسب ریسک در تصمیمها و پروژهها و در نهایت تاخیر در تصمیمگیری اشاره کرد. در این مقاله به اثر بکارگیری مدیریت ریسک در مطالعات ارزش و شفافسازی ذهن مدیران نسبت به اثرات طرح مبنا و گزینههای پیشنهادی و اقدامات چهارگانه حذف، تسکین، انتقال و پذیرش ریسک یا ترکیبی از اقدامات با اشاره به چند مطالعه موردی بررسی میشود و در نهایت روش پیشنهادی تلفیقی و تحلیل کیفی ریسک به کمک AHP را تلفیق مهندسی ارزش با مدیریت ریسک بعنوان نتیجه این نوشتار، ارائه میگردد.
1- مقدمه
مدیریت ریسک و مهندسی ارزش هر دو پدیدههای نوظهور و جدیدی در ایران هستند. در ایران از طرفی با توجه به بحرانهای مکرر و کمبود روزافزون منابع، مدیریت نوین ناگزیر از استفاده از تمامی ابزارها و تواناییهای خویش در جهت دستیابی به اهداف میباشد. تقریباً تمام مدیران بهدنبال ابزاری هستند تا خطرات و پیامدهای ناشی از تصمیمات را تا حداقل ممکن کاهش دهد. مدیریت ریسک ابزار جدیدی است که در زمان کوتاه توانسته است جایگاه مناسبی برای خود پیدا کند. غیر از ابزارهای کمیسازی ریسک که بهدلیل محاسبات پیچیده مانع فراگیری همگانی آن میشوند، ابزارهای ساده و بررسی کیفی ریسک، ساده و برآمده از تفکر منطقی میباشد.
ترکیب عوامل مختلف طرح در پروژههای عمرانی به صورتی پیشبینی شده است که اغلب ریسکها به عوامل غیرتصمیمگیر منتقل میشود. با ترکیب سه عاملی (کارفرما، مشاور و پیمانکار) که ترکیبی معمول و جا افتاده میباشد، ریسکهای طراحی به مشاور طرح و ریسکهای اجرا به پیمانکار انتقال مییابد. در ترکیبهای چهارعاملی ریسکهای مدیریتی به مدیریت طرح و ریسکهای باقیمانده مدیریت به این دو عامل نیز انتقال مییابد. ظهور مهندسی ارزش و اجباریشدن آن در طرحهای پرهزینه و پیچیده، بهدلیل ماهیت دگراندیش آن و تفکر خارج از چهارچوب عادات و روشهای معمول و پذیرفته شده، موقعیت دشواری برای کارفرما ایجاد میکند.
توجه به این نکته ضروری است که در فرآیند تصمیمگیری برای اجرای پروژهها باتوجه به اینکه در کشور ما دولت، کارفرما و تصمیمگیر اجرای بسیاری از پروژههای عظیم میباشد، در بسیاری از مواقع محافظهکاری و ریسکگریزی غیرمنطقی مدیران دولتی سبب انتخاب گزینههای پرهزینه و کم ارزش گردیده است. دلیل این محافظهکاری و ریسکگریزی معقول ریشه در ریسکی که مدیران از گزینههای مختلف متصورند، باید جستجو نمود. این ریسکهای تصوری بههمراه عدم آگاهی و دانش نسبت به طرحهای پیشنهادی و ریسکهای عناصر مختلف این طرحها سبب انتخاب گزینههای نابهینه و از بین رفتن فرصتها میگردد.
2-تحلیل و مدیریت ریسک
تعاریف مختلفی از ریسک ارائه شده است که میتوان از مهمترین آن به موارد ذیل اشاره نمود]1[:
- اتفاق افتادن احتمالات واقعهای نامطلوب
- رویدادی که با احتمال شناخته شدهای روی میدهد.
- امکان حادثشدن واقعهای نامعین از پیش برنامهریزی نشده که ماهیتی منفی در آن نهفته (صدمهزا و مخرب) بر حسب احتمال وقوع آن واقعه و شدت عوارض و پیامدهای آن واقعه
- معیاری برای تعیین احتمال و شدت وقوع یک پدیده مخرب که بصورت کمی توسط رابطه ذیل بیان میگردد:
احتمال وقوع* عواقب وقوع = ریسک
مدیریت ریسک یکی از بخشهای اصلی و جدانشدنی حرفه مهندسی میباشد. این مدیریت، فرآیندی سیستماتیک جهت تعریف، تحلیل و پاسخگویی ریسک سیستمها میباشد]2[. وظیفه مدیریت ریسک افزایش احتمالات و دوره تکرار رخدادهای مطلوب و کاهش احتمال وقوع رخدادهای نامطلوب و یا کاهش شدت اثرات منفی وقایع نامطلوب را دارا میباشد]1[. این فرآیند را میتوان یک فرآیند تصمیمگیری، جهت انتخاب و اجرای با صرفهترین تکنیکها و اقدامات در رویارویی با ریسکهای مختلف سیستم جهت به حداقل رساندن آن ریسک در سیستم دانست. مدیریت ریسک درباره حذف، کاهش، انتقال عواقب منفی حوادث و بهرهجستن از فرصتهای احتمالی سخن میگوید.
دلایلی را که معمولاً برای بکارگیری مدیریت ریسک برمیشمارند عبارتند از:
- حداقلرساندن بحرانها
- حداقل رساندن مسایل غیر منتظره و مشکلات
- افزایش میزان موفقیت و یا کاهش شکستها
- انجام هزینهها و برنامه زمانی کار مطابق برآوردها و پیشبینیهای صورتگرفته.
میتوان فرایند مدیریت ریسک را به مراحل زیر طبقه بندی نمود]3[:
- برنامهریزی مدیریت ریسک
- تعریف ریسک
- تحلیل کمّی و یا کیفی ریسک و رتبهبندی ریسکها
- ارزیابی ریسک و مقایسه با ریسکهای قابل قبول جامعه
- برنامهریزی پاسخ و مقابله با ریسک
- کنترل و نظارت ریسک
مدیریت ریسک دربرگیرنده ارزیابی ریسکهای سیستم و قیاس با ریسکهای دیگر سیستم و با ریسکهای قابل قبول اجتماعی است که از این ارزیابی جهت تعیین مکانیزمهای کاهش شدت ریسک و یا مهار ریسک سیستم با در نظر گرفتن مسایل اقتصادی و فنی استفاده می گردد. ریسک قابلقبول اجتماعی پاسخی به نیاز جامعه برای برآورد کمّی ریسک تحمیلی و ابزاری برای برآورد ارزش جانی بدون استفاده از ارزش مادی میباشد]4[.
انتخاب بهترین تکنیکها برای مدیریت ریسک یکی از مراحل پر اهمیت فرآیند تصمیمگیری میباشد. در مرحله نظارت بر بهبود برنامه مدیریت ریسک، مدیریت توانایی بررسی روش بکارگیری و اجرای تکنیکهای انتخاب شده را بدست میدهد(شکل1).
منشا ریسکها را میتوان در وجود محدودیت و نقص در آگاهی، دانش، تجربه، اطلاعات و وجود عدم قطعیت در آینده دید. عدم قطعیت در هر سیستمی به عنوان یک واقعیت شناخته شده است.
محدودیت جدی برای اعمال مناسب عدم قطعیتها در تحلیل ریسک وجود دارد. این محدودیتها تحلیل ریسک را میان روشهای قطعی (عدم قطعیت ناچیز) و روشهای فازی (بدون کنترل برعدم قطعیت) قرار میدهد. در حقیقت تحلیل ریسک بهعنوان تلفیقی از قضاوت مهندسی و علم، امکان ارزیابی همسنگ شرایط نامطلوب را فراهم میسازد و امکان بررسی عمیقتر و همه جانبهتر ایمنی سیستمها را ممکن میسازد و در گستره وسیعی تمامی عواملی که ایمنی سیستم را تهدید نموده و یا آنرا بهبود میبخشد، شامل میگردد. گامهای مختلف تحلیل و بررسی ریسک یک پدیده شامل موارد ذیل میباشد:
- شناسایی تمام ریسکهای وقایع نامطلوب اثرگذار در یک سیستم( استفاده از چکلیست، مشابهت با سیستمهای مشابه، طوفان ذهنی و …)
- برآورد احتمال رخداد واقعههای نامطلوب
- برآورد عواقب شکست و یا خسارات ناشی از واقعه نامطلوب.
- محاسبه ریسک
- اولویت بندی ریسکهای مؤثر بر سیستم
برای مقایسه و رتبه بندی ریسکها میتوان از مکانیسم ماتریس رتبه بندی ریسک و یا درخت حوادث بهره جست(شکل2و3)]5[.
